Slides

NĂM TUẤT VIẾT CHUYỆN CHÓ


CHÓ TRONG NGÔN NGỮ VIỆT


CHÓ TRONG TỪ ĐIỂN

Tiếng Việt Có Nhiều Từ Ngữ Chỉ Con Chó
Tuất: Chỉ con chó, tên của một “chi” trong thập nhị chi của âm lịch.
Theo cách tính của Đông phương, năm được đặt tên theo mười can (thập can): Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; và mười hai chi (thập nhị chi): Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, và Hợi.
Con Chó chiếm hàng thứ 11 trong “thập nhị chi”. Mỗi chi còn đi chung với một “can” trong “thập can” bên trên. Năm 2017 mang tên “Đinh Dậu” theo âm lịch. Vậy năm 2018 là năm Mậu Tuất âm lịch.

Muông: thú rừng dữ. Muông cũng chỉ chó săn.
   Phan Văn Trị:
   Nuôi muông giết thỏ còn chờ thuở
   Bủa lưới săn nai cũng có ngày.

Muông thú muông chim: Loài thú và loài chim.
Cẩu: chó, một loại chó.
Cẩu đạo = kẻ trộm khoét vách chun vào nhà như chó chun qua lỗ chó. Cẩu đạo cũng chỉ những người muốn thăng tiến trong nghề qua cách đi cửa sau để cầu cạnh giống như kẻ trộm.
Cẩu đồ = Người hàng chó (bán thịt chó).
Cẩu hạnh = tánh xấu.
Cẩu trệ = chó heo (tiếng nguyền rủa).
Khuyển: chó. Điền khuyển = chó đồng
Khuyển mã: chó và ngựa; nghĩa bóng chỉ kẻ thật lòng hết sức với người ơn của mình. Trong lúc đó khuyển ưng (chó săn và chim mồi) lại chỉ những tôi tớ, hay người làm công dựa thế lực chủ làm điều không tốt.
Truyện Kiều có câu: Khuyển ưng lại lựa một bầy côn quan.
Lang: con chó sói, hung dữ. Lòng lang dạ sói: Lòng hiểm độc toan tính chuyện không tốt để hại người.
Lang cứ = vùng của những người hung dữ cư trú.
Lang tâm = lòng dạ của người độc hiểm, dữ tợn; cũng chỉ lòng dạ lăng loàn của đàn bà.
Cầy: Thuộc loại động vật ở trong hang, biết leo. Các thợ săn cho rằng thịt cầy rất ngon. Không có thịt cầy thì ăn thịt chó. Do đó chữ cầy cũng nghĩa là chó đã làm thịt rồi.
   Ca dao: Mèo ngao cắn cổ con cầy
               Con cầy vật chết cả bầy mèo ngao.

Chó con còn được dân nhậu là “cầy tơ”. Dân nhậu thịt chó con tài tình lắm. Họ biến nhóm chữ “làm thịt chó con” thành nhóm chữ “hạ cầy tơ” và chuyển sang tiếng lái “hạ cờ tây”. Chữ “tây” còn có nghĩa Pháp. “Hạ cờ tây còn chỉ việc đánh hạ được một đồn lính của Pháp. (Pháp cai trị VN 1884-1945 có lập rất nhiều đồn bót để bảo vệ an ninh vùng cai trị). Nhóm chữ “hạ cờ tây” rất phổ thông trong giới nhậu thịt chó.

(Xin mở một dấu ngoặc vài hàng ở đây để khen tiếng Việt tuyệt vời. Cách hoán chuyển vòng vòng nầy khiến tôi nhớ đến câu tiếng lái vỡ lòng: “Anh sáu > áo xanh > ánh sao > ao sánh > anh sáu. Câu nói lái vòng quanh sau đây trả lời cho câu hỏi: Tại sao dân ta gọi “quân đội nhân dân” là “quân hại nhân dân” còn cao hơn một bậc về nói lái vòng vòng cho vui:
Quân đội nhân dân là quân dận nhân đôi
Quân dận nhân đôi là quân dận nhân hai
Quân dận nhân hai là quân hại nhân dân.)

Chó Giả Cầy Và Nai Đồng Quê
Đa số những người ăn thịt cầy đều thuộc phái nam. Nhưng tỏ vẻ lịch sự khi mời các bà hay các nam nhi sợ thịt chó vào bàn ăn chung, người làm bếp chế ra món “giả cầy”. Đây là món giò heo nấu thành món ăn có tên nghe “rất chó” vì có chữ “cầy”, và vì dùng tất cả nguyên liệu dùng nấu thịt chó để nấu món nầy.

Dân Việt ta còn phong phú hóa tiếng Việt, và muốn khen thịt cầy ngon như thịt nai, nên gọi con chó là “nai đồng quê”. Hay tuyệt cho trí thông minh của dân nhậu thịt chó vì chữ “nai đồng quê” đã nâng cấp bực ngon của thịt chó lên bằng thịt nai.

Dân ta còn dùng cả chữ Hán Việt “mộc” và “tồn” để chơi chữ qua tiếng “con cầy”. Mộc = cây; tồn = còn. Tiếng lái của “cây còn” là “con cầy”. Tuyệt: làm thịt chó con > làm thịt cầy tơ > hạ cầy tơ > (thịt chó) > mộc tồn > cây còn > con cầy. Không biết phải qua một thời gian mấy năm mới đi đến đoạn đường con chó con đến con cầy.

Chó còn có nhiều tên khác nhau tùy theo màu lông của chúng
Chó cò lông trắng.
   Tuổi tuất là con chó cò
   Hay nằm gần lò lỗ mũi lọ lem.
Chó luốc: Lông màu xám tro, có đốm màu xám hơi đen, màu đen không lộ rõ.
Chó mắm trê: chó không có lông; da màu đen mốc và láng như da cá trê.
Chó mốc: Lông không quá trắng như lông chó cò, nhưng hơi xám mà thôi.
Chó mực: lông đen.
Chó phèn: lông màu giống màu vàng của một loại đường có tên đường phèn.
Chó vá: Chó trắng có vá (vệt) đen hoặc chó vàng có vá trắng.
Chó vện: lông có nhiều vện khác màu.

CHÓ TRONG TỤC NGỮ CA DAO

Một Số Thành Ngữ Tục Ngữ Về Chó:
Chó ăn đá, gà ăn muối = vùng đất không trồng trọt được vì thiếu mầu mỡ.

Chó béo đẹp mặt chủ nhà = người làm công ăn mặc đàng hoàng thì chủ nhà được tiếng tốt.

Chó cậy gần nhà, gà cậy gần chuồng: Những người không tốt, ỷ thế lực của phe đảng tại địa phương để hiếp đáp người yếu thế.

Chó cỏ rồng đất: Chỉ người hết được trọng dụng bị cho ra ngồi chơi xơi nước như hình nộm con chó bằng cỏ rồng bằng đất bị bỏ xó.

Chó dại có mùa, người dại quanh năm: Dùng cách chơi chữ để chỉ người ngu thì dại khờ quanh năm trong lúc chó trở thành điên (chó dại) chỉ dại ở mùa nóng.

Chó dữ mất láng giềng: lời mắng xéo người hung dữ, khiến láng giềng xa lánh.

Chó cắn áo rách: Chó sủa những người ăn mặc hôi hám; cũng chỉ người dùng lời nói có vẻ khinh thị người nghèo; hay lời than thân trách phận của kẻ bị cảnh ngặt nghèo.

Chó ngáp phải ruồi: Chỉ sự may mắn hiếm có cho một sự thành công hay được của.

Chó với mèo: Chỉ hai người không ưa nhau.

Chó treo mèo đậy: Muốn chó không ăn vụng thì treo thực phẩm lên cao; chỉ cần đậy kín thì có thể ngừa việc mèo ăn vụng. Có ý nghĩa là phải tùy theo đặc điểm của đồ vật mình có tìm đúng cách cất giữ để phòng kẻ trộm.

Chó sủa lỗ không: Nghĩa bóng phải có lý do nào đó người khác mới nói thế, chớ tự dưng không ai đi nói oan cho một người khác.
   Chó đâu chó sủa lỗ không
   Chẳng thằng ăn trộm cũng ông ăn mày.

Lạc đường nắm đuôi chó: Chó có thể rong chơi ngoài đường, xa nhà, nhưng luôn biết đường về chỗ ở.
   Lạc đường nắm đuôi chó,
   Lạc ngõ thì nắm đuôi trâu.

Chó sủa bóng trăng: Khi sủa bóng trăng, chó thường sủa rất lâu.
   Trách lòng con chó sủa dai,
   Sủa nguyệt sơn đài, sủa bóng trăng thanh

Mèo đàng gặp chó hoang: Giống như kẻ trộm nam gặp kẻ cắp nữ.
   Mèo đàng lại gặp chó hoang
   Anh chàng ăn trộm gặp nàng xới khoai.

Một câu ca dao đặc biệt chỉ sự liên quan giữa lá chanh, lá hành, củ riềng và 3 con vật mà khi người ta đem nấu thịt thì cần phải có để nêm cho thịt thơm:
   Con gà cục tác lá chanh
   Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi
   Con chó khóc đứng khóc ngồi
   Mẹ ơi đi chợ mua tôi đồng riềng.

Chữ chó dùng để nói về tính xấu của con người:
Thực là chuyện khó hiểu có vẻ nghịch lý trong ngôn ngữ Việt khi con chó có nhiều tính tốt như trung thành với chủ; biết nguẩy đuôi mừng rỡ khi chủ trở về nhà; trông coi nhà, báo động khi có người lạ đến gần nhà v.v. Vậy mà có rất nhiều điều không tốt do người làm ra lại gán chữ “chó” vào.

Chó chết: Con chó bị chết vì lý do nào đó. Nhưng nghĩa bóng chỉ chuyện không tốt hay chỉ người có tánh tình xấu, người không ra gì. “Đồ chó chết” là một tiếng chửi rất nặng.
Chó đẻ: Chó vừa mới sinh con, rất dữ. Nghĩa bóng: Tiếng chửi, hay lời chửi thề.
Chó điên: Chó dại; nghĩa bóng chỉ người cau có, hay gây, hay cự người khác.
Chó ghẻ: Chó có thân mình bị ghẻ lở. Cũng chỉ người đáng sợ, không nên làm bạn.
Chó hùa: Một con chó bắt đầu sủa, các con chó khác nghe thấy, cũng sủa theo. Lời chê bai một nhóm người vì họ theo bênh vực một người mà người nầy vừa có ý kiến xấu, hay làm một việc không tốt.
Chó hoang: Chó đi rong, không có chủ.
Chó săn: Chó giúp thợ săn đi tìm con mồi. Cũng dùng chỉ người cho tin tức cho một ai đó hay một cơ quan tình báo để truy lùng kẻ gian.

Còn nhiều thành ngữ, tục ngữ, và ca dao về chó, nhưng phải tạm giới hạn vì bài sẽ quá dài.

CHÓ TRONG VĂN CHƯƠNG VN

Chó Trong Bài Lục Súc Tranh Công (1)
Từ thời xa xưa, dân ta coi chó là một trong sáu con vật được người thuần hóa, họp thành bầy gia súc. Sáu gia súc gồm: Trâu, Chó, Ngựa, Dê, Gà, và Heo. Một văn sĩ ẩn danh đã viết truyện Lục Súc Tranh Công bằng chữ Nôm. Bài chữ Nôm lại được nhiều người vô danh chuyển dịch sang chữ quốc ngữ.

Chuyện Lục Súc Tranh Công dùng thể thơ, viết về sáu con gia súc tranh nhau trước mặt chủ những công trạng của mình trong việc giúp chủ nhân, bằng cách khoe khoang công trạng, và chỉ trích khuyết điểm của con vật khác.

Đoạn bên dưới đây trích trong bài đã dịch sang chữ quốc ngữ. Tuy chỉ muốn nói về Chó vào dịp xuân Mậu Tuất nhưng phải bắt đầu trích dẫn bằng con Trâu vì Trâu nói xấu nên Chó mới lên tiếng phân trần và kể công với chủ. (Phần bài trích, có chữ nghiêng).

Trâu nói xấu chó:
Trâu nói với chủ rằng chó không có tài, chỉ biết chực ăn ngày ba bữa, không làm việc ích lợi, chỉ biết đùa giỡn loanh quanh, vậy mà khi chết lại được chôn cất.
   Nhưng loài muông, vô tướng, vô tài,…
   Ăn cho lớn, dưỡng vai, dưỡng vóc,. . .
   Muông, người cho ăn cháo, ăn cơm,
   Trâu, người bắt nhai rơm, nhai cỏ.
   Khi muông thác tống chung, an thổ,
   Có gạo tiền cấp táng toàn thân,. . .
------------------------------ -----------------
- Tống chung :đưa lúc chết .
- An thổ : chôn xuống đất.

Khuyển (Chó) phân trần, kể công phục vụ
Chó nói rằng mỗi giống vật có một tài riêng, vật nào lo chuyện nấy. Trâu lớn con lo việc cày bừa. Chó thì đêm ngày lo giữ nhà. Cả hai đều một lòng thờ chủ v.v.
Chó nói:
   Vốn như đây ốm yếu chân tay,
   Cũng hết sức gia trung xem xét . . .
   Ðêm năm canh con mắt như chong,
   Ðứa đạo tặc nép oai khủng động.
   Ngày sáu khắc, lỗ tai bằng trống,
   Ðứa gian tham thấy bóng cũng kinh . . .

Nhờ vậy, khi chó chết chủ mới dùng gạo, tiền chôn cất. Chủ nghe trâu và chó đối đáp khá đúng, nên bảo hai con vật “dĩ hòa vi quí”
Chủ nghe qua khó nỗi xử phân :
   "Thôi đừng nhĩ ngã thiệt hơn.
    Phú lưỡng bạn dĩ hoà vi quí".
-------------
-gia trung: Trong nhà
-nhĩ ngã thiệt hơn: Phân bì mình với ta.
_______________________________

Chó Trong Quốc Văn Giáo Khoa Thư (QVGKT) (2)

Tôi đọc hai chuyện về chó theo QVGKT trong quyển Vỡ Lòng Ca Dao Tâm Bút (VLCDTB) của Duyên Anh. Tác giả QVGKT dùng 2 chuyện về con chó để làm bài học cho học sinh. Tóm lược hai bài về con chó như sau:

Con chó và người cỡi ngựa:
Có một người cởi ngựa đi đến đầu làng làm một con chó giật mình thức giấc. Chó rượt theo ngựa sủa cắn khiến ngựa sợ chạy lồng lên. Người cỡi ngựa tức giận muốn giết con chó nên la làng: “Chó dại, chó dại”. Dân làng rượt theo giết chết con chó. Câu kết trong bài : “Gớm thay cho lời nói của người ta, có khi giết hại được hơn là đồ binh khí”.

Con chó và miếng thịt:
Con chó vào tiệm cơm ngoạm trộm miếng thịt, bị người vác gậy rượt theo. Khi chạy xa rồi, đến một chiếc cầu chó dừng lại để ăn. Nó nhìn xuống nước thấy có miếng thịt to hơn. Nó nhả miếng thịt đang ngậm, nhảy xuống nước định ngoạm miếng thịt to. Nhưng . . . đó chỉ là cái bóng của miếng thịt trộm.
Câu kết trong QVGKT “Thả mồi bắt bóng…” “được voi đòi tiên…”. “Cái gì đã nắm chắc trong tay, ta chớ nên buông ra mà chực những cái hão huyền đâu đâu.”

Chó Trong Những Bài Văn Thơ Khác (3)

Vua Lê Thánh Tông (a) là một Hoàng đế thi văn. Ông để lại vô số bài thơ chữ Hán và chữ Nôm. Bốn câu thơ sau đây trích trong bài 1 về “Con Chó Đá” (chữ Nôm).
   Mặc khách thị phi giương tráo mắt,
   Những lời trần tục biếng vào tai.
   Một lòng thờ chúa, nghìn cân nặng,
   Bền vững ai lay cũng chẳng dời.

Bốn câu thơ sau đây trích trong bài 2 về “Con Chó Đá” (chữ Nôm).
   Cắn kẻ tiểu nhân nào đoái miệng
   Chào người quân tử chẳng phe đuôi.
   Phỏng trong sức có ngàn cân nặng,
   Dầu nhẫn ai lay cũng chẳng dời.

Vua Tự Đức (b) cũng là một vì vua giỏi thi văn. Ông giải quyết vụ án “Chó cắn chết Hạc vua” cũng trong tinh thần thi văn:
Vua nhà Thanh, Trung Quốc tặng vua Tự Đức Việt Nam một chim hạc loại hiếm có. Tự Đức cho hạc đeo một thẻ bài khắc “Thiên Tử Hạc” (hạc của vua). Một hôm hạc sổ chuồng bay lạc vào nhà một thường dân. Chó nhà nầy cắn chết con hạc. Bộ Hình tuyên án tử người chủ nhà, và tịch thu tài sản, và dâng bản án lên vua. Quan Ngự Sử, người có nhiệm vụ can gián vua, tái xét bản án và dâng vua tờ trình dưới dạng một “bài thơ” dịch nghĩa như sau:
   Hạc chẳng biết nói/ Chó không biết chữ
   Hạc vào vườn dân/ Chó trung với chủ
   Chim, thú đánh nhau/ Tối sáng không rõ
   Chó cắn chết hạc/ Tội quy cho chủ
   Hạc mổ chết chó/ Luật xử thế nào?

Bài thơ phân tích rõ ràng cả tình (chó trung với chủ) và lý (chó không biết chữ làm sao đọc được 3 chữ “Thiên Tử Hạc), vậy đây chỉ là cuộc đấu đá của 2 con vật, mà bắt tội chủ nhà không được, vì nếu hạc mổ chết chó thì xử thế nào? Đọc xong bài thơ “tờ trình”, Vua Tự Đức tha tội cho chủ của con chó.

Chuyện Bia Mộ 2 Con Chó Của Cụ Phan Bội Châu (c)
Trong Nghĩa Trang Phan Bội Châu do ông lập ra cho gia đình, có 2 ngôi mộ chó, chó mà chính ông đã nuôi. Một mộ cho con Vá. Chó Vá rất trung thành và có nghĩa với ông, có công đuổi kẻ trộm (đã len vào phòng riêng của ông). Ngoài ra nó có thừa “cái dũng” dám cắn lộn với đoàn chó của đám lính mật thám của Tây để bảo vệ ông. Hai là mộ chó Ky vì chó Ky có nhân, sống chung chó Vá như anh em; nó lại có trí, không ai lạ có thể dùng thức ăn dụ dỗ nó được.

Trên tấm bia mộ của con Ky có khắc nội dung bằng chữ Quốc ngữ:
“Người hơi có đức nhân thường kém về phần trí;
Người hơi có đức trí thường kém về phần nhân;
Vừa trí vừa nhân thiệt là hiếm thấy.
Ai ngờ con Ky nầy lại đủ hai đức ấy :
Chung nhau thờ một chủ, thời xem là anh em, chẳng bao giờ như mèo với chó - thiệt là nhân đó ;
Thấy không phải chủ, thời xem bằng cừu thù, chẳng bao giờ vì miếng ngon dẫn dụ - thiệt là trí đó.
Trí vừa nhân, nhân vừa trí, trong giống súc mà người, e đến mày mới thấy.
Mày sao vội chết ! Hỡi Trời ! Hỡi Trời !
Lòng ta đau đớn phải tạc mấy lời
Đau đớn quá ! Đau đớn quá !
Kìa những hạng muông người !”
Trên bia mộ con Vá có nội dung:
“Vì có dũng nên liều chết phấn đấu; vì có nghĩa nên trung thành với chủ.
Nói thời dễ, làm thiệt khó; người còn vậy huống gì chó.
Ôi con Vá nầy đủ hai đức đó;
Há như ai kia, mặt người lòng thú,
Nghĩ thế mà đau, dựng bia mộ chó”.

CHÓ HOA KỲ

Vài Hàng Nói Chung Về Chủng Tộc Chó

Trong khoa động vật học, chó được gọi Canis lupus familiaris, thuộc chủng loại Canidae. Chủng loại nầy gồm có một số động vật khác như chó sói, chồn, cáo v.v. Có trên 400 chủng tộc khác nhau trong chủng loại Canidae nầy. Trừ chủng tộc chó nhà đã được con người thuần hóa dạy dỗ nhiều hành vi để phục vụ loài người, nhiều chủng tộc khác còn sống trong tình trạng hoang sơ với tính tình hung hăng vì thiếu thực phẩm, luôn có hành động tấn công lẫn nhau để tranh giành miếng ăn.

Sức nặng và trọng lượng của các tộc chó cũng cách biệt nhau rất xa; Loài Yorkshire Terrier cao khoảng 6 - 9 cm, nặng độ 100 - 110 gam, trong lúc đó loại chó Chihuahua có thể cân nặng 2.7 ki lô gam. Loại chó English Mastiff có lẽ có thân hình dài nhất và trọng lượng nặng nhất trong các loại chó: Từ đầu đến đuôi khoảng 2.5 m và trọng lượng khoảng 145 đến 155 ki lô gam.

Tuổi thọ nhất của chó khoảng 15 năm. Trung bình từ 10 đến 15 tuổi. Có 2 loại chó, một ở Tây Ban Nha (tên chung Spaniel) và một ở Nhật (Spitz) có tuổi thọ trung bình cao. Thành tích hạng nhất về thọ của được ghi nhận là hai con chó chuyên giữ bò ở Úc châu (Australia): Chó tên Bluey, sống 129 năm và 160 ngày (1910-39), và chó tên Maggie thọ 30 tuổi (1910-39).

Điều cần chú ý cho những phụ huynh trong gia đình có con em còn nhỏ: Khi bắt đầu nuôi chó, phải giải thích cho con em về tuổi thọ của loài chó. Sự mất mát một “người bạn thân nhất của con người” (the man’s best friend) có thể gây một mối xúc động lớn về tâm thần cho con em. Khi đem chó về nuôi, cha mẹ phải biết rõ con chó, một thành viên mới của gia đình, còn sống được bao lâu nữa, nhất là khi chó đã đến độ tuổi chó cao niên. Sau đó thỉnh thoảng phải nhắc cho con em, nhất là con em dưới 12 tuổi, biết về tình trạng “già yếu” của chó để con em có sự chuẩn bị tâm lý trước sự sắp sửa ra đi của chó già.

Nguy Hiểm Cho Sức Khỏe Con Người

Năm 2005, Tổ Chức Sức Khỏe Thế Giới (WHO = WorldHealth Organization) cho biết có khoảng 55,000 người chết ở Phi Châu và Á Châu về bệnh dại do loài chó nói chung, gây ra.

Trong khoảng thời gian thập niên 1980 và 1990, trung bình có 17 trường hợp tử vong mỗi năm do chó gây ra.
Vào 2008 có một nghiên cứu khác về bệnh tật nói chung. Trung Tâm Kiểm Soát Bệnh Tật Hoa Kỳ, dựa trên nghiên cứu nầy, ước đoán rằng có khoảng 4 triệu rưỡi người ở Hoa Kỳ bị chó cắn mỗi năm. Trong thập niên 2000, số tử vong là 26. Trong tất cả trường hợp nầy, 77% đều do chó có giấy phép nuôi trong gia đình, hoặc do chó những gia đình bạn, cũng có giấy phép, gây ra.

Một nghiên cứu khác ở Colorado cho thấy vết thương chó cắn trẻ em ít nặng hơn vết chó cắn người lớn. Số bị chó cắn ở Hoa Kỳ là 12.9 trên mỗi 10.000 dân. Nhưng con số trẻ em trai bị chó cắn lại rất cao: 60.7 cho mỗi 10.000. Thêm vào, thống kê cho thấy phần lớn các vết cắn thường ở mặt và cổ. Những vết thương làm rách thịt và chảy máu có thể dẫn tới sự làm độc trầm trọng.

Chỗ Đứng Của Chó Trong Xã Hội Hoa Kỳ

Trong xã hội Hoa Kỳ, khi thảo luận về nhóm nào được săn sóc, bảo vệ, và trân quý, chiều chuộng, chúng tôi nghĩ rằng có thể nêu ra câu nói xếp hạng sau đây:
   “Nhứt trẻ, nhì nương, tam khuyển, tứ tướng”.

Nói rõ hơn, trước hết, phần lớn trẻ em từ sơ sinh cho đến tròn 18 tuổi luôn được sự chăm nom, săn sóc, và bảo vệ của xã hội nói chung. Thêm vào còn có Luật bảo vệ trẻ em của Liên Bang, do các Tiểu Bang quản trị. Tiểu bang thường ủy quyền cho các Cơ Quan Bảo Vệ An Sinh Trẻ Em thuộc chính quyền ở cấp County hay các Thành Phố lớn thi hành, với đầy đủ cơ sở, nhân viên hành pháp (nhân viên xã hội, cảnh sát v.v.) và tư pháp (các thẩm phán, luật sư công tố, luật sư bảo vệ v.v) và chi tiết luật lệ hành sử.

Kế đến là sự tôn trọng phụ nữ nói chung được sự chú ý của mọi người. Đây là thái độ hành vi và ý tưởng trong việc giao tiếp, không phải do luật lệ giấy trắng mực đen.

Tiếp theo, “người bạn” thân thiết với mọi người trong gia đình là con chó. Và đây cũng là một chấp nhận rất phổ thông.

Sau hết, ông chú, ông cậu, hay người cha, ở vào quan niệm trong nấc chót của sự xếp hạng. Buồn một ít giây cho những đấng mày râu trong nấc thang xã hội của Hoa Kỳ, mà chính tôi cũng thuộc hàng tướng của nhóm nầy.

Chó Chiếm Vai Trò Độc Đáo Trên Màn Ảnh TV

Ngày nào hình ảnh chó cũng xuất hiện nhiều lần trên TV Hoa Kỳ trong nhiều lãnh vực khác nhau.

Quảng Cáo:
- Thực phẩm chó; nệm lót cho chó ngồi, nằm; những vật nhồi bông cho chó đùa giỡn, dây cột chó cho chủ dẫn cho khi đi ngoài đường ngoài đường v.v.
- Cửa tiệm buôn bán, trao đổi chó.

Dịch Vụ
- Dịch vụ y tế: Phòng khám bệnh, nhà thương, tiệm hớt lông và trang điểm cho chó.
- Hội họp: Các hội trường nơi chó biểu diễn những tài riêng do chủ huấn luyện, các nơi hội họp địa phương để trao đổi kinh nghiệm nuôi chó.
- Dịch vụ huấn luyện: Lớp dạy những hành vi cần thiết cho những chó giúp hướng dẫn người mù, người có bệnh tật.

Những Phục Vụ Xã Hội Của Những Chú Chó Chuyên Nghiệp

Chó có rất nhiều tài đặc biệt: ngó xa dù nơi thiếu ánh sáng, nghe nhiều loại tiếng động, ngửi và nếm nhiều mùi vị, chạm và phân biệt được các đồ vật, và nhạy cảm với các vùng có từ trường dưới mặt đất.

Do đó chó có nhiều "công tác" khác nhau trong nhiều lãnh vực công và tư cần thiết. Vài ví dụ về các Cơ Quan An Ninh công như Cảnh Sát, Quân Đội, Quan Thuế, Xã Hội v.v. huấn luyện chó thành tài trong mỗi ngành chuyên biệt trên để truy lùng thủ phạm, dò tìm chất nổ, dò tìm thuốc phiện hay những loại hàng quốc cấm, trẻ em đi lạc v.v.

Các chú chó chuyên nghiệp nầy có tên chung là “quân khuyển”. Mỗi chú quân khuyển nầy làm việc chung với một chuyên viên cùng ngành. Chuyên viên nầy cũng đã thụ huấn về cách săn sóc, điều khiển và biết rõ nhiệm vụ trong ngành chuyên môn của của chú chó đồng đội do họ săn sóc và chỉ huy. Chó ở chung nhà với chuyên viên và do chuyên viên săn sóc nuôi dưỡng suốt đời.

Trong Lãnh Vực Y Học
Các chuyên gia y học Hoa Kỳ dùng tài khứu giác và vị giác của chó trong việc truy lùng bệnh ung thư. Ngoài ra, các chuyên gia còn dùng chó trong trong việc thí nghiệm sự hữu hiệu của một số loại thuốc mới bào chế, trước khi đem thử nghiệm trên người.

Dân Việt ta cũng có dùng những điều trời ban cho động vật như gà và chó vào công dụng liên hệ đến y học cổ truyền. Trong thành ngữ Việt có câu: “Chó liền da, Gà liền xương”. Một số nông dân dùng chó, cho chó liếm vết thương cho vết thương mau lành. Các đông y sĩ dùng nguyên con gà để rịt ngoài chỗ xương gãy, xương mau liền lại, kết quả đã được chứng minh qua kinh nghiệm của đông y.

Trong Lãnh Vực Thiên Văn
Để nhận biết phương hướng, ngành hàng hải dựa trên đường di chuyển của các chùm sao. Các chùm sao nầy không thay đổi hình dạng và đường đi. Những nhà thiên văn học đã đặt tên cho các chùm sao bằng tên La Tinh của loài chó. Do đó có các chòm sao sau đây: Chòm Canis Major và chòm Canis Minor . Trong chòm Canis Mjor có sao Sirius rất sáng, dễ nhận ra. Hai bên chòm sao Canis Major có chòm sao Puppis và Orion. Theo thần thoại Hy Lạp, Puppis là tên con chó của Orion, người thợ săn. Trong chòm Canis Minor, ngôi sao sáng nhất có tên Procyon. Procyon là tên khoa học của một loại chồn, (thuộc chủng tộc chó) có tên Raccoon.

Trong Lãnh Vực Thực Vật

Anh Và Pháp Ngữ có nhiều thực vật mang tên “chó” (dog/chien) một cách bình dân. Cây dog grass hay Elymus repens (cỏ gà, cỏ ống hay cỏ bàng) ngày xưa dùng ở Âu châu trong việc chữa trị bệnh tuyến tiền liệt. Cây dog tail có hoa rất nhỏ mọc trên một thân cây dài có dạng bò chét đeo trên một đuôi chó. Củ cây nầy dùng vào việc cất rượu nồng độ cao. Cây dog rose hay rosa canina, chó hoa hồng. Pháp có cây chiendent, là một loại cỏ còn có tên là pied de poule, và tên khoa học là cynodont dactylon.

Những Tin Tức Truyền Thông Liên Quan Chuyên Xảy Ra Cho Chó

Trong lúc chúng tôi, tuổi gần tám mươi, mà còn ham “viết chùa” để gọi là trước mua vui, sau đóng góp một chú ít công sưu tầm, ngồi trước máy điện toán, dùng phương pháp “nhất dương chỉ đả cơ khí tự” (dùng một ngón tay đánh máy chữ) để có bài gởi đến các “Đặc San” của các hội đoàn bạn, cho kịp đăng “Báo Xuân Mậu Tuất”, thời nghe và thấy câu chuyện về chó sau đây trên TV:
Trong đám cháy rừng ở miền Bắc California, thuộc vùng sản xuất rượu vang danh tiếng của California trong những ngày đầu tháng 10, nhiều ngàn nhà bị ngọn lửa thiêu rụi, trên 30 nhân mạng lên chầu trời, nhiều ngàn người chạy loạn thoát thân, trên dưới một trăm người mất tích. Câu chuyện thời sự đáng chú ý là có một chú chó chạy loạn, thoát chết, và sum họp lại với gia đình chủ nhà. Chó và người mừng rỡ quấn quít nhau trước ống kính của truyền hình. Một đoạn video truyền hình khá cảm động.

Vài Con Số Và Vài Khía Cạnh khác Về Chó Ở Hoa Kỳ

Vào năm 2009-2010 Hội Sản Xuất Vật Dụng Cho Chó tổ chức Cuộc Thăm Dò Toàn Quốc với Chủ Nhân các loại Gia Cầm. Kết quả cho thấy khoảng 77.5 triệu người nuôi chó ở Hoa Kỳ. Trong số những gia đình nuôi chó, khoảng 67% là chủ nhân của một con chó; 25% nuôi hai con và gần 9% có hơn hai con trong nhà. Không có chỉ số rõ rệt nghiêng về chó thuộc loại giống đực hay cái. Con số chỉ khá rõ ràng khoảng 50% chó đực và một số chó cái tương đương.

Bạn Tốt Nhất Của Người
Một cuộc nghiên cứu, dùng phương pháp “từ trường phản hưởng hình ảnh” (magnetic resonance imaging hay MRI) cho thấy rằng chó và người đều dùng một bộ phận tương trong não để đáp ứng lại tiếng nói. Điều nầy giải thích khả năng đặc biệt là chó nhận ra những tiếng liên hệ đến tình cảm của người và khiến chó trở nên con vật thân thiện hơn với người.

Thêm vào, chó đã sống và làm việc với nhân loại trong rất nhiều vai trò khác nhau. Nó có được một biệt danh “bạn tốt nhất của người”. Biệt danh nầy phổ biến trong nhiều ngôn ngữ khác nhau trên thế giới. Vì sự thông minh của chó và sự thân thiện với con người, chú chó tên Laika trở thành con vật được bay vòng quanh quả địa cầu.

Bãi Biển Và Những Nơi Công Cộng Dành Riêng Cho Chó
Hầu hết những công viên rộng, và những bãi biển dài ở Hoa Kỳ ở ven Đại Tây Dương và Thái Bình Dương đều có những khu riêng cho chó và chủ chó đùa vui, như chủ quăng banh cho chó chạy và lội ra trên sóng để ngoạm banh và đem vào cho chủ. Thành phố Huntington Beach, cách trung tâm Little Sài Gòn 6 dặm, có 10 dặm bãi cát dùng làm bãi tắm. Thành phố chỉ định một bãi độ 1 dặm dành làm “bãi biển dành riêng cho chó” (và chủ của chúng). Bãi biển chó nầy ở ngay ngã ba Goldenwest và Pacific Coast Highway (Quốc Lộ 1, chạy dọc ven biển). Chủ nhân phải lo giữ sạch sẽ những gì liên quan đến việc vệ sinh của chó.

Luật Lệ Hoa Kỳ Cấm Ăn Thịt Chó
Hoa Kỳ, và đa số những quốc gia Tây Âu, một số các quốc gia Nam Á Châu, đa số dân tộc các quốc gia Phi Châu, và dân thuộc Văn hóa Trung Đông coi việc ăn thịt chó là một điều cấm kỵ (taboo). Nhưng có vài ngoại lệ ở vài địa phương trong các vùng vừa nói như vài vùng đồng ruộng ở Poland, nơi mà dân địa phương tin rằng thịt chó mập có chứa những chất thuốc giúp cho sức khỏe con người, do đó họ ăn thịt chó. Vài địa phương thuộc Switzerland cũng tiêu thụ thịt chó. Cuộc đấu lý giữa phe chống và cấm ăn thịt với phe tiêu thụ thịt chó là một cuộc chiến không ranh giới. Phe ăn thịt chó cho rằng không có gì khác biệt giữa gia súc và chó. Việc đòi cấm thịt chó là một sự ngụy biện của người phương Tây. Nhiều quốc gia, hay địa phương phải dùng đến đạo luật riêng theo số đông để phân định ăn thua trong cuộc đấu võ mồm nầy.

Những Vùng Không Cấm Ăn Thịt Chó Trên Thế Giới
Những vùng hay quốc gia sau đây có người tiêu thụ thịt chó: Một số quốc gia thuộc Đông Á như Bắc Hàn, Nam Hàn, Trung Quốc, và Việt Nam. Tập tục ăn thịt chó ở các quốc gia nầy đã có từ ngàn xưa. Có một ước tính cho rằng vùng Đông Á đã giết và tiêu thụ khoảng 13 đến 16 triệu chó hằng năm. Vài văn hóa khác như Polynesia và dân Mễ Tây Cơ trước thời Columbia cũ đã dùng thịt chó.

Hoa Kỳ Và Vệ Sinh Trong Việc Nuôi Chó

“Chó Chui Lỗ Chó”: Vệ Sinh Trong Nhà
Vài câu về vấn đề “chó chui lỗ chó” viết riêng cho những vị muốn tìm hiểu về chuyện nuôi chó ở Hoa Kỳ.
Lúc còn ở Việt Nam, chúng tôi có nuôi chó. Khi di tản lẽ đương nhiên là không thể đem chó theo. Sau thời gian tạm trú trong trại tỵ̣ nạn gia đình chúng tôi được ra riêng. Chúng tôi mướn một nhà nhỏ tạm trú trong lúc tìm việc. Chủ nhà đã cảnh báo rõ ràng qua một điều khoản trong giao kèo: không được nuôi chó.
Chủ nhà giải thích thêm rất rõ ràng là căn nhà “không có lỗ chó”. Chủ nhà cho biết thêm là thành phố tại đây có rất nhiều điều luật liên quan đến trách nhiệm của chủ chó và chủ nhà. Chuyên chó cắn có thể xảy ra. Phạt vạ các vi phạm rất cao. Vấn đề bồi thường cho nạn nhân bị chó tấn công rất phức tạp về trách nhiệm hình sự, ngoài chuyện bồi thường bằng hiện kim. Chúng tôi đành dứt khoát với chuyện nuôi chó trong suốt 42 năm qua.

Chỗ cư trú của tất cả những gia đình nuôi chó đều có “lỗ chó” để chó có thể dùng trong vấn đề vệ sinh. Chó được gia chủ huấn luyện phải ra khỏi nhà và tiêu tiểu ở vùng chỉ định thường là ở sân sau. Sân sau phải có hàng rào giữ chó khỏi chạy rong làm mất vệ sinh của khu phố. Thêm vào đó là một trong những cách giữ vệ sinh trong nhà. Chó ra khỏi nhà ngang qua cái “lỗ chó”. Lỗ nầy có kiến trúc đơn sơ nhưng đúng cách: nơi lỗ chó, phía ngoài tường và phía trong tường, đều có 1 tấm plastic dùng ngăn chận ruồi muỗi và sự thất thoát nhiên liệu khi dùng máy lạnh vào mùa hè hoặc vặn lò sưởi vào mùa đông. Nói khác đi, chuyện “chó chun lỗ chó” ở Hoa Kỳ mới nghe thì rất đơn sơ, nhưng bên trong có nhiều chi tiết phức tạp như vừa nói. Vì tổ chức hành chánh ở Hoa Kỳ thuộc loại địa phương phân quyền, nên “vấn đề quản trị cái lỗ chó”, hay luật lệ về chuyện nuôi chó có thể rất khác biệt nhau tùy thành phố, county, hay tiểu bang nơi bạn cư trú. Khi bạn (có nuôi chó) và đổi chỗ cư trú qua thành phố khác, bạn cần phải đến văn phòng thành phố kiểm lại coi có điều gì sai luật về vấn đề nuôi chó hay không.

“Người Đi Cửa Người”: Vệ Sinh Đường Phố
Người và chó ra khỏi nhà bằng cách đường hoàng mở cửa trước để ra đường.
Thứ nhất, đây là công tác giúp chó và cả chủ chó ra ngoài đường để thể thao.
Chủ và chó đều phải chuẩn bị. Tất cả chó, dù thuộc gia đình nào đều rất là hăng hái trong việc chuẩn bị ra khỏi nhà. Chủ đeo dây buộc chó vào cổ chó và nối dây dẫn chó vào để điều khiển khi đi ngoài đường hay trong các công viên. Hầu như mọi công viên đều có luật nầy, trừ những vùng chỉ định riêng (như bãi biển hay công viên có khu riêng biệt cho chó). Thường thì chủ chó phải mang theo vài bao plastic để hót phân của chó mình. Những thành phố giàu còn có những tiện nghi khác cho người và chó: xây cất các vòi nước uống ngoài đường cho người và chó, treo những bao plastic lớn chứa sẵn nhưng bao nhỏ cho những ai quên mang bao theo để bảo đảm cho đường trong khu phố không mất vệ sinh vì phân chó. Dân nhà khá giả và biết lo cho vệ sinh chung có khác.
Sau khi chủ và chó đi tập thể thao, cùng nhau về nhà và vào nhà bằng “cửa người” như khi rời nhà. Sau đó khi nào cần, chó lại “chui lỗ chó” cho việc vệ sinh.

TẠM BIỆT

Chuyện về chó có thể viết vài chục, vài trăm hay vài ngàn trang. Nhưng viết để mua vui với sức già gần 80 tuổi như tôi, thì bài nầy quá dài rồi, nhứt là khi tôi ngồi trước máy điện toán dùng “nhứt dương chỉ đả cơ khí tự” = dùng “một ngón tay đánh máy chữ”.

Nhân dịp Xuân về, chúng tôi mến chúc quí vị cựu giáo sư, cựu nhơn viên, và toàn thể cựu học sinh & gia quyến KMTĐ ba chữ “Phúc Lộc Thọ”.

Nguyễn Hữu Phước Jan 22, 2018


TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1) Khổng Tước Linh Thần Toán Tử Bạch Vân Phi: Web của tác giả Bạch Vân Phi.
(2) Duyên Anh (1995). Vỡ lòng ca dao tâm bút. XB: Vũ Trung Hiền, Pasadena USA.
(3) Đào Duy Anh (1957). Hán Việt Từ Điển. Trường Thi, Saigon, VN.
(4) Google
     (a): thivien.net/

     (b): danviet.vn/
     (c): baodatviet.vn/
(5) Lê Văn Đức & Lê Ngọc Trụ (1970). Việt Nam Tự Điển. Khai Trí, Sàigòn, VN.

[Trở lại trang trước]

Tìm Kiếm

Cách Sử Dụng Trang kieumauthuduc.org

Free business joomla templates