ĂN TẾT: TẢN MẠN VỀ CHỮ ĂN       

 

Tôi sang Hoa Kỳ du học từ đầu January, 1972.  Đây là năm đầu tiên tôi trải qua những ngày tết cô đơn ở Mỹ. Từ đó đến nay, trừ tết 1975, trên 40 mươi năm rồi, tôi đều hưởng tết ở xứ Cờ Hoa. 

Có tiếng đóng cửa xe, cháu nội 9 tuổi chạy vào nhà tung tăng, vui vẽ : Ông nội “we are here to eat tết with you, mừng không?”. Tôi hơi ngỡ ngàng không do câu nói ba rọi “nhiều Anh ít Việt”, vì mẹ nó là dân Mỹ gốc Ireland, mắt xanh tóc óng ánh, dân di cư, đời thứ tư ở Hoa kỳ. Cháu bé luôn dùng hai chữ “ông nội” hay “bà nội” với 100 phần trăm giọng Việt. Chữ “eat tết” làm tôi bối rối.

Ở xứ nầy đầu đường, hay xó chợ nào cũng có food to go. Dân Mỹ ăn ngoài đường nhiều lắm, khỏi nói.  Dân ta cũng ăn ngoài. Ở vùng Bolsa trên một diện tích nhỏ, có hằng ngàn tiệm, quán ăn, và food to go. Có lần tôi nghe một cháu nhỏ Việt Nam, sanh tại Mỹ, sống ở Chicago, về thăm Bolsa một tuần, sống tạm ở nhà tôi. Sau buổi trưa đầu tiên dạo phố Bolsa với cha mẹ nó, trở về khoe với tôi: Ông ơi, con và ba mẹ vừa “eat through” Bolsa, tiệm nào cũng ghé ăn thử.  So good. Kiểu nầy chắc chắn sẽ gain weights at least là 6 hay 7 pounds trước khi trở lại Chicago. Nghe radio hay xem các shows trên truyền hình tiếng Việt, chúng ta thường nghe những câu ba rọi Anh Việt của một số bác sĩ, luật sư trẻ người Việt gốc Cờ Hoa, nói kiểu ba rọi dễ thương nầy.

Tôi tò mò hỏi thăm bạn Mỹ, Pháp, Tàu, Thái Lan, Khmer, v.v., không có dân nào dùng chữ “ăn tết”, để chỉ việc mừng năm mới. Anh quốc, Mỹ dùng chữ celebration, Pháp, célébration = mừng, mừng năm mới. Người Trung quốc, có nhiều giọng nói khác nhau, mặc dù tiếng quan thoại, giọng Bắc kinh được coi là giọng chánh. Họ dùng chữ “qua niên” để chỉ việc mừng năm mới. Chữ nầy bao gồm nhiếu nghĩa : tiễn năm cũ, mừng năm mới với hy vọng tốt đẹp hơn.

Chúng ta thường nghe giọng dân Quảng Đông trong câu “côống hỉ phát xồi”; giọng Hán Việt (HV) của dân ta đọc “cung hỉ phát tài”.  Dân Việt dùng câu gốc HV “cung chúc tân xuân” = chúc mừng năm mới. Tàu giọng Bắc kinh “Chxín niễn khoái lớ”, 

HV = thân niên khoái thích, có nghĩa  năm mới khỏe mạnh sảng khoái.

Nói khác đi, chỉ có dân ta mừng năm mới bằng hai chữ “ăn tết”.

Tôi tò mò lật quyển Việt-Nam Tự-Điển (1) ra, ngạc nhiên nhiều, vì chữ “ăn” và những tiếng đi kèm, kể cả thành ngữ điển tích, chiếm khoảng 13 trang. Vô địch trong quyển tự điển. 

Chữ ăn liên quan đến thực phẩm đứng hàng đầu về số lượng, vì ngoài việc nhai, ngon, nuốt còn nhiều chữ nói đến cách ăn: ăn bốc, ăn bằng đủa, ăn hàng, ăn cơm quán, ăn chay, ăn mặn, ăn cầm hơi, ăn chung, ăn mót, ăn riêng, ăn lót lòng, ăn trưa, ăn tối, ăn cơm tháng, ăn hàng, ăn kiêng, . . .

Kế đến, còn có chữ ăn liên quan đến “hoan, hôn, tang tế” như: ăn tết, ăn sinh nhật, ăn thượng thọ, ăn hỏi, ăn cưới, ăn giổ, ăn khao v.v., cũng khá nhiều.  

Chữ ăn còn dùng trong những việc có lợi lộc cho người ăn, dù nguồn lợi có thể là chánh đáng hay không: ăn công, ăn lương, an lận, ăn trộm, ăn gian, ăn chơi, ăn thiệt . . .

Rồi có chữ ăn dùng theo nghĩa bóng, hay tiếng lóng: ăn hại, ăn khách (bán chạy, best seller) ăn khín hay ăn chực, ăn nhờ; ăn chè, nghĩa bóng: trai gái hẹn hò nơi vắng để tình tự; ăn chơi: a) = ăn uống, giải trí; b) sống bừa bãi, không điều độ.

Ca dao:

                  Ăn chơi cho đủ mọi mùi,

                  Khi buồn thuốc phiện khi vui nhơn tình.

         Ăn còn có nghĩa lan rộn ra: ăn da; ăn nắng; Ca dao

                  Da trắng ăn nắng dễ dàng,

                  Da đen ăn nắng, nắng hàng da đen.

         Ăn luồn, ăn sâu, ăn thong,ăn lan, ăn chưn. Ca dao:

                  Một lần cho tởn tới già,

                  Đừng đi nước mặn mà hà ăn chưn.

Còn nhiều chữ ăn có nghĩa khác, chưa kể hết ra đây: như ăn nhịp, ăn khớp, v.v.        

Có điều đáng ngạc nhiên là chữ ăn dùng trong các loại kể trên lại ít hơn chữ ăn dùng trong tục ngữ hay thành ngữ. Một số những tục ngữ, thành ngữ tôi ghi ra đây, hầu hết các bạn đã nghe qua:

Ăn ở không (thất nghiệp); ăn bóng, nói gió; ăn bữa sáng, lo bữa tối; ăn bớt bát, nói bớt lời; ăn cay, uống đắng; ăn cắp quen tay, ngủ ngày quen mắt; ăn chực nằm nhờ; ăn cháo, đá bát; ăn chung, ở chạ; ăn dầm, nằm dề; ăn cây nào, rào cây nấy; ăn dùa, thua giựt; ăn đàng sóng, nói đàng gió; ăn mặn nói ngay, hơn ăn chay nói dối; ăn miếng, trả miếng; ăn một miếng, tiếng để đời; ăn no, ngủ kỹ; ăn chung, ở chạ; ăn ngay nói thật, mọi tật mọi lành; ăn như mèo ngửi; ăn phải nhai, nói phải nghĩ; ăn quen, bén mùi; ăn tươi, nuốt sống; ăn thô, nói tục; ăn vóc, học hay, cày biết; ăn xong, quẹt mỏ; ăn xổi, ở thì; ăn xuôi, nói ngược; ăn quen chồn đèn mắc bẩy; ăn quán ngủ đình v. v.     

Ở Việt Nam có một loại đi đôi với chữ ăn, nhưng học trò hay con cháu trong nhà đều không thích, đó là ăn đòn = bị phạt vạ bằng roi. Ở Mỹ, bà con nên thân trọng.  phụ huynh nào cho con cháu dưới 18 tuổi “ăn đòn”, nếu có dấu bầm, hay lằn roi đỏ, có thể bị cảnh sát đưa ra tòa  về tội hành hạ trẻ em (tội hình).  Ngoài ra cha mẹ hay phụ huynh, còn có thể bị sở bảo vệ trẻ em đưa ra tòa án tiếu nhi, xin án tòa đem trẻ em nầy đến gởi ở nhà một giám hộ khác trong một thời gian 6 tháng rồi mới trả về, sau khi cha mẹ thi hành án lệnh, như đi học xong một lớp về cách trừng phạt con.  

Ngoài ra còn có vài chữ gốc ngoại quốc, việt hóa, mượn âm “ăn” để viết: “ăn ten” dụng cụ thâu sóng điện, do chữ gốc antene (Pháp), hay antenna (Anh); và chữ “ăn ban”, gốc Pháp, en panne = bị hư hỏng bất ngờ trong một bộ phận của xe: Xe tôi bị “ăn ban” trên xa lộ.

Trở lại với chữ ăn tết hay “eat tết”.

Kề từ nay tôi sẽ dùng chữ “eat tết” với cháu nội. Đây là một hình thức mới của sự giao lưu văn hoá , Việt Mỹ đề huề. Ông bà và cháu thông cảm, cha mẹ chồng Việt thuận hòa với nàng dâu Mỹ, nhờ những chữ thuộc loại ba chỉ nầy như “celebrate sinh nhật”, “đi shopping”, “eat tết”.

         Mồng một eat tết với cha

         Mồng hai tết bạn, mồng ba tết thầy.

          

Chúc các bạn một ngày “mồng một tháng giêng” an bình, an lạc, và an khang và một năm mới thịnh vượng.

(1)          Lê-Văn- Đức Lê-Ngọc-Trụ (1970). Tự-Điển Việt-Nam, NXB Khai-Trí, Saigon, Việt Nam.

 

Huntington Beach, January 19-2014. This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.  

 

 [Trở lại trang trước]

Tìm Kiếm

Cách Sử Dụng Trang kieumauthuduc.org

Free business joomla templates